In het kort. Reza Shahs regering voerde in 1928 uniforme kleding in westerse stijl voor mannen in, in 1935 een hoed met rand en in 1936 een verbod op de sluier. Deze wetten maakten deel uit van een programma van natievorming en werden door de politie afgedwongen, vaak met geweld.
Kleren waren politiek in de jaren dertig. Voor Reza Shahs regering had een moderne natie een modern uiterlijk nodig, en een uniform voorkomen moest mensen verenigen die door regio, klasse en geloof herkenbaar waren.
Herenkleding
Een wet in 1928 eiste dat mannen kleding in westerse stijl droegen, met een standaardpet, die in 1935 werd vervangen door een hoed met rand. Religieuze geleerden mochten hun traditionele kleding alleen houden na het afleggen van een overheidstest. De hoed met rand was een probleem voor vrome moslims, omdat hij een gelovige belet het voorhoofd tijdens het gebed de grond te laten raken.
In juli 1935 vuurden veiligheidstroepen in Mashhad op een menigte die zich bij de Goharshad-moskee had verzameld om te protesteren tegen de hoedenwet. Bronnen zijn het oneens over hoeveel mensen stierven.
Het verbod op de sluier van 1936
In januari 1936 kondigde de regering het einde van de sluier aan, bekend als kashf-e hijab, “het afleggen van de sluier”. Vrouwen mochten in het openbaar niet langer de chador dragen, de allesbedekkende mantel. De aankondiging ging gepaard met een ceremonie onder leiding van de shah, waar de echtgenotes en dochters van ambtenaren zonder sluier verschenen.
Voor sommige vrouwen, vooral in opgeleide stedelijke gezinnen, opende de verandering het openbare leven: scholen, universiteiten (vrouwen werden vanaf 1936 tot de Universiteit van Teheran toegelaten), banen en openbare ruimtes. Vrouwenactivisten hadden eerder om meer vrijheid gevraagd, en sommigen verwelkomden het beleid.
Maar het beleid was een bevel, geen keuze. De politie kon vrouwen op straat dwingen hun sluier af te doen. Veel religieuze vrouwen, die vonden dat bedekking deel van hun waardigheid was, weigerden hun huis te verlaten of werden vernederd als ze dat deden.
Geleerden zoals Najmabadi benadrukken dat de ontsluiering een staatsproject over het imago van de natie was, en dat het vrouwenlichamen als teken van vooruitgang behandelde. Ze merken op dat zowel gedwongen ontsluiering als latere gedwongen sluiering vrouwen hun keuzes ontneemt.
Reacties en terugdraaien
De hervormingen schiepen blijvende wrok onder veel conservatieve en religieuze Iraniërs. Nadat Reza Shah in 1941 vertrok, hield de handhaving op, en veel vrouwen keerden terug naar de sluier, terwijl anderen de nieuwe stijlen hielden. De vraag wie bepaalt wat een vrouw draagt, is sindsdien politiek gebleven.
Waarom het ertoe doet
De kledingwetten laten beide kanten van het Pahlavi-project zien: een echte druk voor modern onderwijs en openbaar leven, en een bereidheid om geweld te gebruiken om het op te leggen. Een eerlijk verhaal moet beide omvatten.
Noten en bronnen
- H. E. Chehabi, 'Staging the Emperor's New Clothes: Dress Codes and Nation-Building under Reza Shah', Iranian Studies 26 (1993).
- Afsaneh Najmabadi, Women with Mustaches and Men without Beards (University of California Press, 2005).
- Nikki R. Keddie, Modern Iran: Roots and Results of Revolution (Yale University Press, 2003).