Een groot deel van de jaren vijftig en zestig werd de Iraanse filmindustrie gedomineerd door commerciële films: musicals, melodrama’s en komedies, veel ervan in studio’s opgenomen en gericht op stedelijk publiek. Rond het einde van de jaren zestig verscheen een ander soort film, dat critici later de New Wave noemden.
Een nieuw soort film
Het keerpunt wordt vaak in 1969 geplaatst, met The Cow van Dariush Mehrjui, gebaseerd op verhalen van de schrijver Gholam-Hossein Saedi. De film vertelt over een arme dorpeling wiens geliefde koe doodgaat, en over zijn ontrafeling. Hij werd op locatie opgenomen, met niet-professionele gezichten en een kaal realisme dat nieuw was in de Iraanse cinema. Een andere film van hetzelfde jaar, Qeysar van Masoud Kimiai, bracht een rauw stedelijk verhaal in een populair genre.
Eerder, in 1962, had de dichteres Forugh Farrokhzad The House Is Black gemaakt, een korte documentaire over een leprakolonie, waarin ze beelden, verzen en stemmen combineerde. Hij wordt vaak genoemd als voorloper.
The Cow (1969), geregisseerd door Dariush Mehrjui, wordt algemeen beschouwd als de film die de Iraanse New Wave in gang zette.
Regisseurs en ideeën
Andere regisseurs volgden. Bahram Beyzai, toneelschrijver en filmmaker, maakte in 1972 Downpour, een zachte komedie over een leraar in een arme wijk, met een eigen visuele en literaire stijl. Sohrab Shahid-Saless maakte stille, langzame films zoals Still Life in 1974, over de herhaalde routine van een spoorwegarbeider. Veel van deze filmmakers werkten met schrijvers en dichters en putten uit de Perzische literatuur en het theater.
Instellingen
Staats- en semistaatsinstellingen speelden een rol. Het Instituut voor de Intellectuele Ontwikkeling van Kinderen en Jongeren, bekend als Kanun, begon in de jaren zestig en zeventig met het maken van films voor en over kinderen en gaf Abbas Kiarostami zijn eerste werk. Het Shiraz Arts Festival bracht internationale en Iraanse kunstenaars samen.
Geleerden wijzen erop dat sommige van deze films door staatsinstellingen werden ondersteund terwijl ze ook kritisch waren over sociale omstandigheden, een spanning die bepaalde wat gezegd kon worden en hoe.
Censuur
Films hadden staatsgoedkeuring nodig, en sommige werden geknipt, uitgesteld of verboden. Filmmakers ontwikkelden manieren om indirect te spreken, met allegorie, stilte en fabel. Deze gewoonte van suggestie werd een deel van de identiteit van de Iraanse cinema.
Na 1979
Veel regisseurs van de New Wave bleven ook na de revolutie werken, in Iran of in het buitenland, en hun stijl beïnvloedde latere filmmakers. Hoe de New Wave verband hield met de cinema die volgde, is een onderwerp op zich.
Noten en bronnen
- Hamid Naficy, A Social History of Iranian Cinema, vol. 2: The Industrializing Years, 1941–1978 (Duke University Press, 2011).
- Films named in this article: to be checked against the films themselves and their credits before publication.
