In het kort. Het zoroastrisme is een oude Iraanse godsdienst die draait om Ahura Mazda en een keuze tussen waarheid en leugen. Het was invloedrijk in de Achaemenidische en Sassanidische tijd, en gemeenschappen bestaan nog in Iran en daarbuiten.
De profeet Zarathoestra, in het Grieks Zoroaster genoemd, is de centrale figuur van het zoroastrisme. Teksten die aan hem worden toegeschreven, de Gatha’s, zijn hymnen in een oude Iraanse taal en vormen het oudste deel van de Avesta, de heilige verzameling van de traditie. De Gatha’s spreken van een god van wijsheid, Ahura Mazda, en van een wereld waarin ieder mens kiest tussen waarheid, asha, en leugen.
Wanneer en waar Zarathoestra leefde, staat niet vast. Voorstellen lopen uiteen van ongeveer 1500 tot 1000 v.Chr. tot de zesde eeuw v.Chr., en het debat hangt af van hoe oud de taal van de Gatha’s wordt geacht.
In de rijken
Achaemenidische koningen roepen Ahura Mazda aan in hun inscripties, waaronder de Bisotun-tekst. Of de vroege koningen zoroastriërs waren in de zin van de latere traditie, of verwante Iraanse religieuze praktijken volgden, wordt door geleerden besproken. Onder de Sassaniden, in de derde tot zevende eeuw n.Chr., had de godsdienst een georganiseerd priesterschap en een nauwere band met de staat, en de Avesta werd in een eigen alfabet opgeschreven.
Veel kenmerken van de zoroastrische praktijk die we vandaag kennen, komen uit de Sassanidische periode en latere priesterlijke geschriften. Het is niet altijd mogelijk ze terug te projecteren op de vroegste eeuwen.
Praktijk en symbolen
Zoroastriërs tonen respect voor de elementen, en vuur is een teken van zuiverheid en van de aanwezigheid van het goddelijke, wat de reden is dat vuurtempels centraal staan. Mensen bidden met het gezicht naar een lichtbron. Het geloof kent seizoensfeesten, onder andere Nowruz, dat veel Iraniërs van alle achtergronden vandaag vieren, en Mehregan in de herfst.
Na de Arabische verovering
Na de Arabische verovering van de zevende eeuw bekeerden de meeste mensen in Iran zich in de loop van enkele eeuwen tot de islam. Zoroastrische gemeenschappen bleven, vooral in Centraal-Iran rond Yazd en Kerman, en sommige families trokken naar India, waar hun nakomelingen Parsi’s worden genoemd. Vandaag zijn zoroastriërs een kleine minderheid in Iran, in de grondwet erkend als een van de religieuze minderheden.
Waarom het ertoe doet voor de Perzische cultuur
De taal van licht en orde, de symboliek van het nieuwe jaar en veel verhaalelementen van de Shahnameh putten uit Iraanse tradities die ouder zijn dan de islam. Zoroastrisch erfgoed is een deel van het culturele geheugen dat Iraniërs delen, wat hun overtuiging vandaag ook is. Yazd, met zijn vuurtempel en zijn oude stad van leemsteen, is de beste plek om de levende gemeenschap te ontmoeten.
Noten en bronnen
- Mary Boyce, Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices (Routledge, 1979) (some of Boyce's dating is debated).
- Josef Wiesehöfer, Ancient Persia from 550 BC to 650 AD (I.B. Tauris, 1996).
- Touraj Daryaee, Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire (I.B. Tauris, 2009).