In het kort. Cyrus II stichtte halverwege de zesde eeuw v.Chr. het Achaemenidische rijk en veroverde Babylon in 539 v.Chr. De Cyrus-cilinder, in de negentiende eeuw in Babylon gevonden, is een tekst over die verovering. Over de betekenis wordt sindsdien gediscussieerd.
Cyrus II, Cyrus de Grote genoemd, bouwde het eerste Perzische rijk in één generatie. In 539 v.Chr. nam zijn leger Babylon in, de grootste stad van het oude Nabije Oosten. Kort daarna werd een tekst op een kleicilinder geschreven en in de fundamenten van de stadsmuren begraven. Archeologen vonden hem in 1879, en hij ligt nu in het British Museum.
Wat de tekst zegt
De cilinder is geschreven in het Akkadisch, de taal van Babylon, in de stijl van Babylonische koninklijke inscripties. Het is niet de toespraak van een Perzische veroveraar in Perzische termen. Er wordt verteld dat Marduk, de hoofdgod van Babylon, boos was op de vorige koning, Nabonidus, en Cyrus koos om de orde te herstellen. Cyrus wordt getoond als een koning die vreedzaam de stad binnentrekt, Marduk eert, heiligdommen herstelt en de beelden van goden terugbrengt naar hun schrijnen. Er staat dat hij de mensen verzamelde die elders waren gevestigd en hen liet terugkeren naar hun woonplaatsen.
De overgeleverde tekst beschrijft hoe Cyrus cultusbeelden teruggeeft aan hun heiligdommen en verplaatste gemeenschappen laat terugkeren, in de stem van een legitieme Babylonische koning.
Wat er niet staat
De cilinder noemt Jeruzalem of de Joodse ballingen niet, en gebruikt de taal van rechten niet in moderne zin. Bijbelboeken beschrijven een afzonderlijk besluit dat ballingen uit Babylon liet terugkeren; de twee teksten worden soms met elkaar verbonden, maar het zijn verschillende bronnen.
Een document dat opnieuw werd gebruikt
In de twintigste eeuw werd de cilinder een symbool. In 1971 stond hij centraal in de viering van 2500 jaar Perzisch koningschap, en een replica werd aan de Verenigde Naties aangeboden. Bewonderaars noemden hem de eerste verklaring van mensenrechten ter wereld.
Veel historici zien de cilinder als een typische koninklijke stichtingstekst in een lange Mesopotamische traditie, waarin een nieuwe heerser zich presenteert als de door de god gekozen hersteller van de orde. In die lezing is het propaganda in de gewone zin, geen handvest, en een waardevol bewijs van hoe Cyrus gezien wilde worden.
Of de cilinder een werkelijk beleid van tolerantie in het hele Perzische rijk weerspiegelt, of alleen de manier waarop Cyrus zich in Babylon presenteerde, is omstreden. Andere bronnen tonen de Perzen die veel volken op veel manieren regeren.
Goed lezen
Met zorg gebruikt is de cilinder een kostbaar document. Hij laat zien dat Cyrus lokale tradities begreep en gebruikte, en hoe een rijk tot een veroverde stad sprak. Als bron van moderne waarden is hij minder betrouwbaar. Een goede toets voor elke bewering erover is vragen welke regel van de tekst wordt aangehaald, door wie en met welk doel.
Noten en bronnen
- Irving Finkel (ed.), The Cyrus Cylinder: The King of Persia's Proclamation from Ancient Babylon (I.B. Tauris, 2013).
- Amélie Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period (Routledge, 2007) (translation of the Cylinder).
- Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, trans. Peter T. Daniels (Eisenbrauns, 2002).