In het kort. Darius I nam rond 522 v.Chr. de Perzische troon over na een periode van opstanden. Hij liet hoog in een rotswand bij Bisotun, nabij Kermanshah, een reliëf en een lange inscriptie aanbrengen om zijn versie van de gebeurtenissen te presenteren.
Bisotun ligt aan een oude weg door het Zagros-gebergte, vlak bij Kermanshah. Hoog boven de weg, op een gladgemaakt deel van de rotswand, liet Darius I zichzelf afbeelden terwijl hij over een verslagen rebel staat, met andere gevangenen in een rij aan elkaar gebonden erachter. Rond het reliëf liet hij een lange tekst in drie talen uithouwen: Oudperzisch, Elamitisch en Babylonisch.
Het verhaal van de koning
Darius zegt dat de vorige koning, Cambyses, stierf en dat een man genaamd Gaumata, een magiër, beweerde Cambyses’ broer Bardiya te zijn en de macht greep. Darius zegt dat hij de bedrieger doodde en binnen een jaar een reeks opstanden in provincies door het hele rijk neersloeg. De tekst geeft datum en plaats van elke veldslag en zegt herhaaldelijk dat hij slaagde dankzij de god Ahura Mazda en dat hij niet loog.
Veel historici betwijfelen dat het verhaal waar is zoals verteld. Ze suggereren dat de “bedrieger” de echte Bardiya kan zijn geweest, en dat Darius, die niet tot de hoofdlijn van het koningshuis behoorde, een rechtvaardiging nodig had om de troon te nemen. De aandrang dat hij niet liegt is zelf een aanwijzing.
De inscriptie wordt het best gelezen als een politieke verklaring geschreven door de winnaar, en juist daarom is ze een waardevol verslag van hoe Darius wilde dat het rijk zijn heerschappij zou begrijpen.
Drie talen, één sleutel
Dezelfde tekst in drie schriften plaatsen maakte het monument veel later tot een krachtig hulpmiddel voor geleerden. In de negentiende eeuw klom de Britse officier en geleerde Henry Rawlinson omhoog om de inscriptie te kopiëren, en zijn werk hielp, samen met dat van anderen, het Babylonisch spijkerschrift te ontcijferen. Oudperzisch, dat een kort, grotendeels syllabisch schrift had, werd als eerste ontcijferd. Dit opende de deur naar het lezen van de geschriften van Mesopotamië.
Het monument draagt hetzelfde verslag in Oudperzisch, Elamitisch en Babylonisch, en het werd in de negentiende eeuw gekopieerd en bestudeerd, wat leidde tot de ontcijfering van de spijkerschriften.
Waarom het ertoe doet
Bisotun is een zeldzaam geval van de eigen woorden van een koning over een stichtingscrisis. Het is ook een van de oudste plaatsen waar de Oudperzische taal is opgeschreven. De site, door UNESCO in 2006 op de lijst geplaatst, is nog steeds moeilijk te bestuderen omdat de inscriptie zo hoog boven de grond zit.
Noten en bronnen
- Amélie Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period (Routledge, 2007).
- Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, trans. Peter T. Daniels (Eisenbrauns, 2002).
- R. Schmitt, The Bisitun Inscriptions of Darius the Great: Old Persian Text (Corpus Inscriptionum Iranicarum I.1.1, London, 1991).