Yalda is de nacht van de winterzonnewende, de langste nacht van het jaar op het noordelijk halfrond. In Iran heet ze ook Shab-e Chelleh, “de nacht van veertig”, omdat ze een periode van veertig dagen winter inluidt. Gezinnen verzamelen zich bij de oudste van de familie en blijven laat op.
Wat er gebeurt
De tafel staat vol met dingen die rood of zoet zijn of die de winter goed doorstaan. Granaatappels en watermeloen zijn het meest typisch, naast noten, gedroogd fruit en zoetigheid. De rode kleur staat vaak voor de dageraad en voor het leven, al verschillen de verklaringen.
Na het eten is de avond voor verhalen en poëzie. Veel gezinnen pakken een exemplaar van de gedichten van Hafez, doen een wens, slaan het boek op een willekeurige plek open en lezen het gedicht dat ze vinden, een gebruik dat fal-e Hafez heet. Het wordt beschouwd als een spel en een traditie, niet als serieuze voorspelling.
Oorsprong
Het idee dat de langste nacht, met de zon op haar zwakst, een wake nodig heeft tot het licht terugkeert, komt overal in de wereld voor. Veel auteurs verbinden Yalda met oudere Iraanse gebruiken rond de zonnewende.
Verbanden tussen Yalda en oud-Iraanse gebruiken, of met Mithra en zonnedienst, zijn aannemelijk en worden vaak herhaald. Het stevige bewijs voor de huidige vorm van de viering is jonger, en een deel van wat op internet staat, wordt door vroege bronnen niet ondersteund.
Het woord yalda zelf zou van een Syrisch woord voor “geboorte” komen, en de naam kan het Perzisch zijn binnengekomen via contact met christelijke gemeenschappen in de Sassanidische tijd. Dit is een van de punten waarover specialisten het oneens zijn.
Yalda wordt vandaag de dag wijdverbreid gevierd in Iran en ook in Iraanse gemeenschappen in het buitenland; ze staat op de kalender als de nacht van de laatste dag van de herfst.
Een nacht voor gezelschap
Wat gezinnen over Yalda vertellen, is de bijeenkomst zelf: mensen van meerdere generaties in één kamer, met eten, gelach en verzen. Voor Iraniërs die ver van huis wonen, is het een van de belangrijkste dagen van het jaar om samen te zijn.
Noten en bronnen
- Encyclopaedia Iranica, entry 'Yaldā' (iranicaonline.org). Exact entry title and author to be added after the entry is opened.