Het Perzische nieuwjaar, gevierd bij de lente-equinox; ook in veel andere landen en regio's gevierd. betekent “nieuwe dag”. Het is het begin van het Perzische jaar en wordt gevierd bij de lente-equinox, meestal op 20 of 21 maart. Het jaar slaat om op het exacte astronomische moment van de equinox, dat van tevoren wordt aangekondigd, en gezinnen verzamelen zich op dat moment vaak rond een bijzondere tafel.
Wat mensen doen
In de weken ervoor doen veel huishoudens een grondige voorjaarsschoonmaak, khaneh-tekani genoemd, “het huis schudden”. Op de laatste woensdagavond van het oude jaar steken mensen op straat kleine vuren aan en springen eroverheen, een gebruik dat Chaharshanbe Suri heet.
Het hart van het feest is de haft-sin, een tafel met zeven items waarvan de namen beginnen met de Perzische letter sin, zoals sabzeh (gekiemde tarwe of linzen), sib (appel), sir (knoflook), serkeh (azijn) en somaq (sumak). Gezinnen voegen een spiegel toe, kaarsen, gekleurde eieren, een dichtbundel en vaak een kom met goudvissen. De precieze items verschillen van huis tot huis en van regio tot regio.
Het feest duurt ongeveer twee weken. Mensen bezoeken familie, geven kleine cadeaus en eten bijzonder eten, waaronder kruidenrijst met vis, sabzi polo ba mahi. Op de dertiende dag, Sizdah Bedar, gaan gezinnen naar buiten voor een picknick, wat als het einde van het feest geldt.
Nowruz wordt gevierd door veel gemeenschappen in Iran, Centraal-Azië, de Zuidelijke Kaukasus, Afghanistan en elders. UNESCO nam het in 2009 op in de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed, en de Verenigde Naties erkenden 21 maart in 2010 als Internationale Dag van Nowruz.
Waar het vandaan komt
Hier is het beeld minder duidelijk. Veel mensen verbinden Nowruz met het oude Iran, en vaak met zoroastrische of Achaemenidische ceremonies. Maar het feest wordt in detail beschreven in bronnen uit de Sassanidische en vroegislamitische tijd, veel later dan het eerste Perzische rijk.
Of Nowruz in Achaemenidische tijd werd gevierd, en in welke vorm, is niet vastgesteld. De veelgehoorde bewering dat de reliëfs van Persepolis een Nowruz-ceremonie tonen is een moderne interpretatie en wordt betwist.
De beroemde koning Jamshid (Jam) wordt in de Perzische epische traditie gezien als de stichter van het feest; dat is een verhaal uit de Shahnameh, geen historisch verslag.
Over talen en grenzen heen
Nowruz behoort aan vele volken, die elk hun eigen gerechten, liederen en figuren toevoegen. In Iran verschijnt bijvoorbeeld een figuur genaamd Haji Firuz op straat in rode kleren, zingend en met een tamboerijn, om het komende jaar aan te kondigen; zijn rol en de manier waarop hij wordt voorgesteld worden besproken. Perzischsprekenden in Nederland en elders vieren Nowruz ook, vaak bij bijeenkomsten van de gemeenschap. Wat het feest zegt over de mensen die het vieren, is bovenal dit: het idee dat het jaar, en het leven, opnieuw kunnen beginnen.
Woordenlijst
- Nowruz
- Het Perzische nieuwjaar, gevierd bij de lente-equinox; ook in veel andere landen en regio's gevierd.
Noten en bronnen
- Encyclopaedia Iranica, entry 'Nowruz' (iranicaonline.org). Exact entry title and author to be added after the entry is opened.
- Mary Boyce, Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices (Routledge, 1979) (some of Boyce's dating is debated).