De Perzische tuin: een paradijs met een waterkanaal

In een land waar veel grond droog is, is een tuin zowel een staaltje techniek als schoonheid. De Perzische tuin is een ommuurd stuk grond, vaak rechthoekig, met bomen voor schaduw, water dat in kanalen en vijvers beweegt, en paviljoens waar mensen zitten.

Een oud woord

Het Nederlandse woord “paradijs” komt van het Griekse paradeisos, dat geleend werd van een oud Iraans woord voor een omheinde ruimte of ommuurd park. Dit is een goed gedocumenteerde weg van het woord. De opvatting van een tuin als beeld van de ideale plaats is zeer oud in de Perzische cultuur.

Het plan

Het klassieke ontwerp is de chahar bagh, de “vier tuinen”, waarin twee hoofdassen van water elkaar in het midden kruisen en de ruimte in vier delen verdelen. Een paviljoen staat vaak op het kruispunt of aan het einde van de hoofdas.

De resten van een tuin in Pasargadae, de vroege Achaemenidische hoofdstad, behoren tot de oudste bekende voorbeelden, met stenen waterkanalen en bassins uit de zesde eeuw v.Chr.

Water

Veel tuinen zijn afhankelijk van de qanat, een ondergronds kanaal dat water over lange afstanden van de uitlopers van het gebergte naar de vlakte voert. Zorgvuldige beheersing van het water, het geluid ervan en het verkoelende effect zijn even belangrijk voor het idee van de tuin als de planten. Het ontwerp gebruikt ook de helling van de grond, zodat water zonder pompen kan stromen.

Tuinen vandaag

In 2011 plaatste UNESCO een groep van negen tuinen uit verschillende streken en perioden van Iran als “The Persian Garden” op de Werelderfgoedlijst. Ze omvatten plaatsen van Pasargadae tot de negentiende eeuw. Ze in verschillende seizoenen bezoeken laat zien hoeveel van het ontwerp gaat over wisselend licht, schaduw en geur, wat foto’s niet vangen. Sommige verkeren in goede staat en sommige hebben te maken met waterschaarste en toerisme.