در یک نگاه. در زمان شاهان پهلوی زنان به مدرسه، دانشگاه، حق رأی و پاره‌ای حمایت‌های قانونی دست یافتند. دستاوردها بیشتر از دولت آمد، در میان زنان شهری و طبقهٔ متوسط از همه نیرومندتر بود و حقوق خانواده، نظام سیاسی و دیدگاه بسیاری از خانواده‌های مذهبی آن را محدود می‌کرد.
داستان زنان در ایران میان دههٔ ۱۹۲۰ و ۱۹۷۹ اغلب به یکی از دو شیوه روایت می‌شود: رژهٔ پیشرفت، یا داستان تغییری تحمیلی و ناکامی‌هایش. هر دو بسیار چیزها را کنار می‌گذارند.
مدرسه و قانون
در دههٔ ۱۹۳۰ دولت رضاشاه مدرسه‌های بیشتری برای دختران گشود و در ۱۹۳۶ زنان را به دانشگاه تهران پذیرفت، چنان‌که در مقالهٔ ما دربارهٔ قوانین پوشش آن دوره آمده است. در دهه‌های بعد آموزش گسترش یافت: دختران بیشتری به مدرسه رفتند و زنان بیشتری به دانشگاه رفتند و معلم، پرستار، پزشک و وکیل شدند.
در ۱۹۶۳ زنان حق رأی و نامزدی یافتند. زنان به مجلس راه یافتند و در ۱۹۶۸ فرخ‌رو پارسا وزیر آموزش و پرورش شد. قوانین حمایت خانواده در ۱۹۶۷ و ۱۹۷۵ حق مردان را برای طلاق و گرفتن همسر دیگر محدود کردند و در برخی امور خانواده به زنان اختیار بیشتری دادند.
در ۱۹۶۳ زنان ایران حق رأی و حق نامزدی یافتند. در سال‌های بعد زنان به مجلس انتخاب شدند و به مقام‌های دولتی منصوب شدند.
دولت و جنبش زنان
گروه‌های زنان از آغاز سدهٔ بیستم فعال بودند، می‌نوشتند، تدریس می‌کردند و سازمان می‌دادند و برخی خیلی پیش از آنکه دولت به این موضوع بپردازد خواستار آزادی بیشتر شده بودند. در زمان پهلوی‌ها سازمان‌های مستقل بسته یا زیر کنترل دولت درآوردند. در ۱۹۶۶ سازمان زنان ایران با پشتیبانی دولت بنیان گذاشته شد و برنامه‌هایی اجرا کرد و برای مسائل حقوقی کارزار به راه انداخت.
پایدار و پژوهشگران دیگر استدلال می‌کنند که اصلاح برای زنان در زمان پهلوی‌ها بیشتر از بالا آمد و در خدمت تصویر دولت از نوین بودن بود. در نتیجه حقوق زنان به نظامی سیاسی گره خورد که بسیاری با آن مخالف بودند، و این بر چگونگی نگریستن به آن پس از آن اثر گذاشت.
زندگی‌های گوناگون
تغییر ناهموار بود. زنان تهران و شهرهای بزرگ دیگر، به‌ویژه از خانواده‌های تحصیل‌کردهٔ طبقهٔ متوسط، بیشترین فرصت‌های تازه را داشتند. در روستاها و محله‌های فقیرتر، بسیاری از دختران زود مدرسه را رها می‌کردند و زندگی زنان کمتر تغییر کرد. بسیاری از زنان، در همهٔ طبقه‌ها، در خانواده‌های مذهبی ماندند که حجاب را ارج می‌نهادند و به رویکرد دولت بدگمان بودند. برخی زنان راه خود را در حرفه‌ها یافتند، برخی در فعالیت مذهبی و برخی در سیاست چپ.
حدود
رأی در نظامی با انتخاب سیاسی محدود به صندوق ریخته می‌شد. قوانین مردان را با قدرت حقوقی بسیار بیشتر در ازدواج و خانواده برجا می‌گذاشت. زندگی کاری زنان را انتظارات خانواده و آنچه کارفرمایان می‌پذیرفتند شکل می‌داد.
اینکه اصلاحات چقدر زندگی روزمرهٔ بیشتر زنان را بهتر کرد محل اختلاف است. پژوهشگران در چگونگی سنجش تغییر قانونی، دسترسی به آموزش و کار مزدی در برابر حدود نظام سیاسی و خود قوانین اختلاف دارند.
چرا مهم است
نگاه دقیق به این دوره نشان می‌دهد که زنان صرفاً دریافت‌کنندهٔ سیاست نبودند. آنان معلم، نویسنده، فعال، کارگر و مادرانی بودند که به شیوه‌های بسیار واکنش نشان دادند و تجربه‌شان را نمی‌توان در یک حکم خلاصه کرد.
یادداشت‌ها و منابع
- Parvin Paidar, Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran (Cambridge University Press, 1995).
- Afsaneh Najmabadi, Women with Mustaches and Men without Beards (University of California Press, 2005).
- Nikki R. Keddie, Modern Iran: Roots and Results of Revolution (Yale University Press, 2003).
این مقاله به این زبان‌ها نیز موجود است: English Nederlands