اشکانیان: همسایهٔ دیگر روم

کمتر شاهنشاهی‌ای به دشواری اشکانی دیده می‌شود. نزدیک به پانصد سال دوام آورد، اما تقریباً هیچ نوشته‌ای از خودش بر جا نمانده است. آنچه می‌دانیم از سکه‌ها، کتیبه‌ها، باستان‌شناسی و گزارش‌های نویسندگان یونانی و رومی می‌آید، که بسیاری‌شان دشمن بودند.

از شمال خاور تا شاهنشاهی

این خاندان از نام ارشک، رهبری از پرنی‌ها، قومی در شمال خاور ایران، در میانهٔ سدهٔ سوم پیش از میلاد نام گرفته است. به‌صورت قدرتی محلی در دولت سلوکی آغاز شد، دولت هلنی‌ای که سرداران اسکندر برجا گذاشتند. در سدهٔ دوم پیش از میلاد، زیر دست مهرداد یکم، اشکانیان بین‌النهرین را گرفتند و فرمانروایی خود را تا دجله گسترش دادند و تیسفون شهری شاهی شد.

رقیب روم

در سدهٔ نخست پیش از میلاد اشکانیان همسایهٔ اصلی روم در خاور بودند. در حران (کاره) در ۵۳ پیش از میلاد سپاهی رومی به فرماندهی کراسوس به دست کمانداران سواره و سواره‌نظام سنگین‌زره اشکانی نابود شد. روم و اشکانیان پس از آن نسل‌ها جنگیدند، چانه زدند و مرزی کنار فرات داشتند، با بحران‌هایی بر سر چیرگی بر ارمنستان.

دولتی سست‌تر

شاهان اشکانی با نظامی سست‌تر از هخامنشیان حکومت می‌کردند. خاندان‌های اشراف، شاهان دست‌نشانده و شهرها قدرت بسیار نگه می‌داشتند و جانشینی شاهی اغلب محل نزاع بود. سکه‌های آنان مدت درازی نوشتار و چهره‌نگاری یونانی دارند، و سپس کاربرد فزایندهٔ خط پارتی، که بر دربار راحت در بیش از یک فرهنگ دلالت دارد.

پایان

در اوایل سدهٔ سوم میلادی اردشیر، فرمانروایی از فارس، بر آخرین شاه اشکانی شورید و در ۲۲۴ میلادی او را شکست داد. او خاندان ساسانی را بنیان نهاد که خود را بازگرداندن نظمی کهن‌تر پارسی می‌نمایاند. این فصل بعدی است.