In het kort. De Sassanidische dynastie verving de Parthen en regeerde over Iran en Mesopotamië tot de Arabische veroveringen in de zevende eeuw. Ze bevorderde het zoroastrisme, bouwde een sterke centrale staat en dreef handel over heel Eurazië.
De Sassaniden dragen de naam van een voorvader van Ardashir I, die in 224 n.Chr. de laatste Parthische koning versloeg en een nieuwe dynastie stichtte in Fars. Ze noemden hun staat Ērānšahr, het “rijk van de Iraniërs”, en beweerden een oudere Perzische grootheid te herstellen.
Koningen en goden in rots
De Sassaniden gebruikten rotsreliëfs om tot hun onderdanen en tot de wereld te spreken. Bij Naqsh-e Rustam, vlak bij Persepolis, hieuwen ze taferelen onder de oude Achaemenidische koningsgraven. Koningen worden te paard getoond terwijl ze de ring van het koningschap van de god Ahura Mazda ontvangen, of Romeinse rivalen vertrappen. Het beroemdste reliëf herdenkt de overwinningen van Shapur I op de Romeinen halverwege de derde eeuw n.Chr., inclusief de gevangenneming van keizer Valerianus.
Shapur I vermeldt, met een lange inscriptie en reliëfs, zijn veldtochten tegen Rome en de gevangenneming van de Romeinse keizer Valerianus.
Bij Taq-e Bostan, nabij Kermanshah, is een grote gewelfde nis in de berg uitgehouwen met taferelen van koninklijke investituur en jacht. Ze laat zien hoeveel het hof gaf om vertoon en ceremonie.
Een sterke staat
De Sassaniden bouwden een bestuur met een sterke rol voor de koning, het priesterschap en een krijgsadel. Er werden steden gesticht en irrigatiewerken uitgebreid. Onder Khosrow I werden in de zesde eeuw de belasting en het leger hervormd. Zilveren munten en zilverwerk, gemaakt in koninklijke werkplaatsen, reisden ver langs de handelsroutes.
Godsdienst
De dynastie was nauw verbonden met het zoroastrisme en zijn priesters, maar het rijk was divers: christenen, joden, manicheeën en anderen leefden onder Sassanidisch gezag, soms met periodes van vervolging en soms met ruimte om te bloeien.
De verhouding tussen kroon en priesterschap veranderde in de loop van de tijd. In hoeverre de staat één godsdienst afdwong, en wanneer, wordt door historici besproken, en onze beste bronnen zijn later geschreven.
Het einde
De Sassaniden voerden lange oorlogen tegen het Byzantijnse rijk, die beide uitputten. In de jaren 630 en 640 versloegen Arabische legers de Sassanidische strijdkrachten, en de laatste koning, Yazdegerd III, stierf in 651. De Sassanidische cultuur verdween niet. Bestuur, hofritueel, literatuur en kunst vormden de vroegislamitische wereld.
Noten en bronnen
- Touraj Daryaee, Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire (I.B. Tauris, 2009).
- Josef Wiesehöfer, Ancient Persia from 550 BC to 650 AD (I.B. Tauris, 1996).
- Ehsan Yarshater (ed.), The Cambridge History of Iran, vol. 3 (Cambridge University Press, 1983).