سازهای ایرانی: راهنمایی کوتاه

موسیقی اصیل ایرانی را گروه‌های کوچک می‌نوازند، اغلب با خواننده، که در آن هر ساز صدایی از آنِ خود دارد. اصلی‌ترین آن‌ها این‌هاست.

سازهای زهی

تار سازی است با دستهٔ بلند و کاسهٔ دوتکه و باریک‌میان که پوستی نازک بر رویهٔ آن کشیده شده. با مضرابی کوچک و فلزی نواخته می‌شود و صدایی روشن و پرطنین دارد. سیم‌هایش در گروه‌هایی چیده شده‌اند. تار از سازهای مرکزی این سنت شمرده می‌شود و هم تکنوازی و هم در گروه به کار می‌رود.

سه‌تار، که نامش در فارسی «سه سیم» است، اکنون چهار سیم دارد. سازی کوچک‌تر است که با ناخن انگشت اشاره نواخته می‌شود و صدایی نرم و صمیمی دارد که اغلب با شعر عرفانی پیوند می‌دهند.

سنتور جعبه‌ای ذوزنقه‌ای است با سیم‌های بسیار که با دو چکش کوچک نواخته می‌شود. صدای روشن و درخشانش از ضربه‌ای سریع و ظریف می‌آید.

کمانچه ساز آرشه‌ای با کاسهٔ گرد و دستهٔ بلند است که ایستاده روی زانو گذاشته و با آرشه نواخته می‌شود. صدایش به صدای انسان نزدیک است و می‌تواند شکوه‌آمیز یا تند باشد.

ساز بادی

نی ساز ساده‌ای از نی است که از سر دمیده می‌شود و صدایی تو‌خالی و نفس‌دار دارد. از یک تکه نی با سوراخ‌های انگشت ساخته می‌شود و در موسیقی اصیل و در سنت صوفیانه به کار می‌رود.

سازهای کوبه‌ای

تمبک، که ضرب هم نامیده می‌شود، طبل چوبیِ جام‌مانندی است که روی دامن نگه داشته و با انگشت و کف دست نواخته می‌شود. نوازنده‌ای ماهر طیفی گسترده از صدا و ریتم می‌سازد. دف طبلی چهارچوبی و بزرگ است با حلقه‌های فلزی که جرنگ می‌زنند. با دست نگه داشته می‌شود، در گروه نواخته می‌شود و با محافل صوفیانه و جشن‌ها پیوند دارد.

گوش دادن به آن‌ها

در اجرایی معمول، خواننده یا سازی اصلی با ریتم آزاد آغاز می‌کند و سازهای دیگر پاسخ می‌دهند، پیش از آنکه بخشی موزون با ساز کوبه‌ای وارد شود. گوش دادن به اینکه کدام ساز پیشرو است و دیگران چگونه دنبال می‌کنند، راه خوبی برای ورود به موسیقی است.